نماز ستون دین است

 

 

يادانه‌اي از احكام الهي

 

تهيه و تنظيم: مصطفي رنجبر شيرازي

منابع:

1-     قرآن كريم

2-     كتب حديث و روايي

3-     توضيح‌المسائل 10 مرجع

4-     رساله مصور

5-     رساله آموزشي

6-     استفتائات مقام معظم رهبري  (دام ظله العالي)

7-     تحرير الوسيله

8-     رساله ديگر مراجع

9-     ديگر منابع معتبر

 

 

 

با عرض سلام وادب

پیشاپیش عزم شما در درک توفیقات الهی ماه رمضان را  تبریک و تهنیت گفته وبرای شما ماهی پرخیرو برکت آرزو می نمایم . جزوه ای که پیش رو داریدنکات ضروری و مورد نیازشماست که از منابع متعددی استخراج شده و بعنوان یاد آوری، مسائل مرتبط با اولین رکن عبادت الهی یعنی نماز را که در حقش فرموده اند : (ان قبلت قبل ما سواها و ان ردت رد ما سواها) را بصورتی مختصر ومفید با ذکر جدیدترین سوال و پاسخ آنها تقدیم حضور می گردد  ، امید است مفید راهتان بوده ، مورد قبول حق تعالی قرار گیرد.

 

 

درس‌هايي از احكام الهي

 

فصل اول: وضو

1-   تعريف: در لغت به معناي نظافت و پاكيزگي و در اصطلاح شستن صورت،دستها و مسح  سر و پاها با كيفيت خاص را وضو مي‌نامند.

2-   قال الله تعالي: ]يا ايها الذين آمنوا إذا قمتم الي الصلوة فاغسلوا وجوهكم و ايديكم الي المرافق و امسحوا برؤوسكم و ارجلكم الي الكعبين[ مائده/6.

3-   آثار دائم الوضو بودن:

-         هر كسي با وضو بخوابد، تا صبح براي او عبادت ثبت مي‌شود؛

-         هر كسي در طول روز و شب با وضو باشد، خداوند نور الهي درچهره‌اش قرار مي‌دهد؛

-         هر كسي مرگش برسد در حالي با وضو بوده است شهيد از دنيا رفته است؛

-         الوضوء علي وضوء نور علي نورُ؛

-         دائم‌الوضو، روزيش افزوده مي‌شود و گناهان وي همچون برگ درختان پاييزي فرو مي‌ريزد؛

-         هر كسي دوست دارد كه خير و بركت منزلش زياد شود، هنگام غذا خوردن وضو بگيرد؛

-         وضو جزء ايمان است و مانع نفوذ شيطان است.

4-   آداب و دعا در هنگام وضو:

-         هنگام نگاه به آب: ] الحمدالله الذي جعل الماء طهوراً و لم يجعلهُ نجساً[

-         هنگام شستن دستها: ]بسم اللّه و باللّه اللّهم اجعلني من التوابين و اجعلني من المتطهرين[

-         هنگام دهان‌شويي: ] اللّهم لقّني حجتي يوم القاك و اَطلِقْ لساني بذكراك[

-         هنگام شستشوي بيني: ] اللّهم لا تُحَرِّمْ عَلَيَّ ريح  الجنة و اجعلني ممّن يشتم ريحها و روحها و طيبها[

-         هنگام شستن دست راست: ] اللّهم اَعطني كتابي بيميني و الخلد في الجنان بيساري و حاسبني حساباً يسيراً[

-         هنگام شستن دست چپ: ] اللّهم لاتعطني كتابي بشمالي و لا من وراء ظهري و لا تجعلها مغلولة الي عنقي و اعوذ بك من مقطعات النيران[

-         هنگام مسح سر: ]اللّهم غََشّني رحمتك و بركاتك[

-         هنگام مسح پاها: ] اللّهم ثَبّتني علي الصراط يوم تَزِلُّ فيه الأقدام و اجعل سعيي فيما يرضيك[

-         پس از اتمام وضو: ]اللّهم اِني أسالك تمام الوضوء و تمام الصلوة و تمام رضوانك و الجنة و الحمدلله رب العالمين[

-         سپس سه مرتبه سوره قدر بخوانيد.

5-   اقسام وضو:

-         ترتيبي

-         ارتماسي

-         جبيره‌اي

-         تركيبي (مخلوط بين ترتيبي و ارتماسي)

نكته‌ها:

1-    فرق بين وضوي ترتيبي و ارتماسي در نحوه شستن صورتها و دستها مي‌باشد و گرنه تمام احكام ديگر يكي است.

2-   در مسح سر و پاها فرقي بين وضوي ترتيبي و ارتماسي وجود ندارد.

3-   شستن صورت و دستها در وضوي ارتماسي براي:

-         بار اول واجب و كافي است.

-         بار دوم جايز است (مستحب: بهجت، سيستاني و صافي) (و غير جايز به احتياط واجب (مكارم) )

-         بار سوم مشروع نيست.

4-   اگر بر روي اعضاي محل وضو، چسب زخم بسته باشد، بر روي همان (كه بسته شده است) به جاي شستن، دست تر بكشد و به اين وضو، وضوي جبيره‌اي مي‌گويند.

 

6-نيت وضو

-         شخص بايستي به قصد قربت به خداوند وضو بگيرد ( و وضو گرفتن به قصد ريا و نشان دادن به ديگران جايز نيست).

-         تلفظ در نيت عبادات ضرورت ندارد (مگر در اعمال و مناسك حج كه استثنائاً تلفظ نيت آنها مستحب است). پس خطور قلبي كفايت كرده و  همين كه از او بپرسند چه مي‌كني؟ بگويد وضو مي‌گيرم كافي است.

 

 

 

7-شستن صورت:

-         وضوي واجب از شستن صورت شروع مي‌شود و اين كه در ابتدا (مطابق عرف همه مردم) دستها را تا مچ مي‌شوييم، مستحب است و جزو وضوي واجب به حساب نمي‌آيد.

-         طول شستشوي صورت از جايي است كه موي سر روئيده شده (اگر رستن گاه مو طبيعي باشد)تا انتهاي چانه.

-         عرض (پهنا): به مقداري كه بين شصت و انگشت وسط قرار گيرد.

-         هنگام مرطوب بودن صورت، آب وضو بايستي غالب بر رطوبت قبلي باشد.

-         در صورتي كه موي سر ريخته شده باشد، شروع شستن صورت از محلي بايد آغاز گردد كه قبلاً رويش موي سر از آنجا بوده است.

-         اگر مردها در صورت خويش محاسن دارند (ريش)، اگر مقدار كمي باشد به شكلي كه از روبروي او پوست صورتش آشكار است، در اينجا آب وضو بايستي به پوست صورت برسد، و اگر مقدار ريش صورت زياد باشد (كه از روبروي او پوست صورتش ناپيداست) ، شستن روي موي ريش صورت كافي است.

-         در شستن صورت و دستها حتماً آب وضو از بالا به پايين شسته شود. (و نه عكس آن كه موجب بطلان وضو است)

-         اگر آثار رنگ مو، رنگ پوست ميوه (مثل گردو)، و يا رنگ خودكار بر روي محل وضو باشد،  اگر جرم و جسميت ندارد يا جرم خيلي ضعيفي دارد كه مانع از رسيدن آب پوست نمي‌شود، براي وضو اشكال ندارد و مانع محسوب نمي‌شود.

-         مداد چشم، سرمه، ريمل، پنكك، رژگونه، رژلب، لاك ابرو، كرم سفيدكننده و ساير مواد آرايشي خانم‌ها، اگر جرم داشته باشد و يا مانع رسيدن آب به پوست باشد، بايستي قبل از وضو برطرف گردد. (و حتي به مُژه‌ها بايستي آب وضو رسيده باشد).

-         آنچه داخل چشم است (مثل لنز) مانع از صحت وضو نيست.

-         هر گونه مانعي بر روي صورت، ابرو، پلك چشم(مثل پلك مصنوعي) و.. اگر ممكن است هنگام وضو بايستي برداشته شود والا به حكم وضوي جبيره بايستي عمل نمود. (خال‌كوبي و تاتو كه مجرد رنگ زيرپوستي است، مانع از رسيدن آب به ظاهر پوست نمي‌شود و اشكال ندارد.)

-         خال‌كوبي آيات قرآن، اسماي جلاله و.. بر روي پوست حرام است ولي  مانع وضوي صحيح نيست، لكن اگر بر روي پوست مانعي (مانند خال صورت) گذاشته شود كه مانع رسيدن آب وضو است، بايستي آن را مرتفع و يا به احكام وضوي جبيره عمل نمود.

-         شستن داخل چشم‌ها و بيني در وضو، ضرورت ندارد.

8-شستن دست‌ها:

-         همه دست از آرنج تا نوك انگشتان بايستي شسته شود.

-         هنگام شستن آرنج دقت بيشتري بفرماييد.

-         شستن زيرناخن‌ها در صورتي كه بلند باشد ضروري است ولي ناخن معمولي اگر ظاهر آن شسته شود كافي است اما اگر چرك ظاهر باشد و مانع رسيدن آب وضو باشد، بايستي برطرف گردد.

-         هر گاه انگشتر، النگو، ساعت بر روي دست باشد، در صورتي كه آب (از بالا به پايين) زير آنها برود، اشكالي ندارد.

-        نسبت به كاشتن ناخن مصنوعي:

 الف: خامنه‌اي (اشكال ندارد و اگر هنگام وضو برداشتن آن مشقت دارد بايستي به وضوي جبيره عمل كند)

ب: سيستاني، صافي و مكارم( اگر امكان جداسازي آن براي نماز نيست مانع ندارد  گر چه اصل اين كار جايز نيست مگر در موارد ضرورت)

ج: بهجت (اصل آن جايز نيست و در صورت عدم امكان باز كردن آن در وضو، به احكام وضوي جبيره عمل كند.)

-         لاك زدن بر روي ناخن‌ها مانع رسيدن آب وضو است و وضو باطل است.

-         اگر در هنگام وضو، به قصد وضو، شيرآب را باز و بسته نماييد اشكالي ندارد.

10-                       مسح سر:

-         به اندازه يك بند انگشت (طولاً) و سه بند انگشت (عرضاً) بر روي موي سر مسح نمايد.

-         اگر موي سر (مقابل پيشاني) بافته شده و از ديگر اماكن، مو بر روي سرآورده شده باشد، حتماً بايستي آب به پوست سر برسد و الا اگر موي انسان طبيعي باشد، مسح بر روي مو كافي است.

-         خانمها و كساني كه موي سرآنها بلند است (يعني شكلي موي سر بلند باشد كه اگر آنرا افشان نمايد، موهاي جلوي سر او روي صورت او بريزد) بايد بن (نزديك به ريشه مو) را مسح كند و يا فرق سرباز نمايد.

-         در صورتي كه كلاه گيس مصنوعي يا كاشت موي مصنوعي بر روي سر باشد، بايستي مسح سر بر روي پوست سر باشد.(و اگر ممكن نيست به احكام وضوي جبيره عمل نمايد)

-         اگر موي سر به صورت كاشت موي طبيعي باشد، مسح بر روي مو كافي است.

-         اگر يكي از دستها داخل باند گچي باشد، مي‌توان با دست ديگر مسح سر و پا نمود.

-         در هنگام وجود مقداري رطوبت بر روي موي سر، در صورتيكه آب وضو غالب بر رطوبت گذشته باشد كافي است.

-         وجود روغن يا ژل مو بر روي سر، اگر مانع از رسيدن آب وضو به روي موها يا بيخ موها نباشد اشكالي ندارد و گر نه بايستي رفع مانع شده و بروي پوست سر مسح كرد.

-         رساندن آب مسح سر به رطوبت صورت جايزنيست و اگر چنين شد براي مسح پا از رطوبت كف دست ديگر استفاده شود.

11-   مسح پا

-         شروع مسح پا بايستي قبل از ناخن پا باشد (يعني از سرانگشت پا قبل از ناخن)، در نتيجه مسح پا اگر از روي ناخن پا شروع شود كافي نيست.

-         پايان محدوده واجب مسح پا بر حسب آراي مراجع معظم تقليد:

الف: (مرحوم امام، بهجت و مكارم) – تا برآمدگي روي پا كافي است.

ب: (خامنه‌اي، سيستاني، صافي و سبحاني) – بايستي تا بالاي پا (مقابل دو مفصل) مسح گردد.(و كمتر از آن كافي نيست)

-         اگر 4 ناخن پا، لاك زده شود، از آن قسمت لاك نزده بايستي مسح پا گردد و اشكال ندارد.

-         در چگونگي مسح پا بهتر است با تمام كف دست بر روي پا مسح نمود (در اين مسئله آراي مراجع معظم تقليد متفاوت است):

الف: (امام، خامنه‌اي) به اندازه يك بند انگشت باشد كافي است.

ب: (بهجت، صافي، سيستاني) ولي بهتر است به پهناي سه انگشت باشد.

ج: (سبحاني) احتياط واجب است كه به پهناي چهار انگشت بسته مسح نمايد.

د: (مكارم) يك بند كافي است و بهتر است به پهناي سه انگشت بسته باشد.

-         اگر روي پا نجس باشد و قابل شستشو نباشد، بايد تيمم كند. (و يا به احكام جبيره عمل نمايد).

12-   شرايط وضو

-         رعايت ترتيب در وضو واجب است.

-         رعايت موالات (انجام وضو بدون هر گونه فاصله بين اعضاي وضو) نيز واجب است.

-         خوردن و آشاميدن در حال وضو مانعي ندارد ولي مانع حضور قلب است.

-         در هنگام وضو مباشرت شرط است يعني كسي او را در انجام وضو (مثل رساندن آب، مسح سر و پاها و...) كمك ننمايد.

-         وضو با  آب غصبي (و حتي غيرقانوني) جايز نيست.

-         وضو با آب غيرمطلق (مثل گلاب، آب ميوه، آب ناخالص و...) جايز نيست.

-         اگر قبل از وقت نماز به نيت قصد قربت و داشتن طهارت وضو بگيرد مي‌تواند با آن وضو نماز بخواند.

-         اگر آب بر بدن نماز گذار ضرر دارد، بايستي تيمم كند.

-         اگر بعد از نماز بفهمد به دليلي وضوي او باطل بوده، بايستي وضو و نماز اعاده گردد.

13-        باطل‌كننده‌هاي وضو

-         7 چيز وضو را باطل مي‌كند (ادرار، مدفوع، باد معده، خواب زايل كننده عقل، استحاضه، كارهايي كه غسل لازم دارد مثل غسل جنابت)

-         مس ميت (كه بدنش سرد شده و غسل نداده‌اند) وضو را باطل مي‌كند.

-         خونهاي متعلق به بانوان، باطل كننده وضو است.

-         نفخ معده تا مادامي كه باعث خروج باد معده نشود، وضو صحيح است.

14-        مواردي كه براي آنها بايستي وضو گرفت:

-         موجبات وضو 8 تاست: (نماز، سجده و تشهد فراموش شده، سجده سهو، طواف واجب، مس قرآن، مس اسماي جلاله، مس اسماي انبياء و ائمه و حضرت زهرا (س)، نذر قسم عهد براي مس قرآن).

-         در هنگام قرائت قرآن كه به آيه سجده واجب مي‌رسيد، لازم نيست وضو داشته يا رو به قبله بوده و يا ذكر گفت. (آيات مربوط عبارتست از: سوره سجده آيه 15، فصّلت آيه 37، نجم آيه آخر، علق آيه آخر) و پس از شنيدن هر كدام از اين آيات فوراً به سجده برويد.

-         انداختن روزنامه‌هايي كه آيات خدا دارد و يا.. بر محل غيرمناسب جايز نيست و لمس آنها بدون وضو و حتی نماز خواندن بر آن جایز نیست .

-         انگشتر، حلقه يا گردنبندي كه اسامي جلاله و يا مقدسه دارد، نبايستي به پوست بدن، بدون وضو لمس گردد.

-        شك در اصل وضو:

قبل از نماز: بايد وضو بگيرد.

حين نماز:نماز باطل است.

بعد از نماز: نماز خوانده صحيح است و براي نماز بعدي وضو بگيرد.

 

 

چكيده احكام وضو:

¨     وضو عمر را افزايش داده و روزي را زياد مي‌كند.

¨     وضو قبل از غذا خوردن بر خير و بركت منزل مي‌افزايد.

¨     وضو اقسامي دارد كه عبارتند از: ترتيبي، ارتماسي و جبيره‌اي (و تركيبي).

¨     تفاوت وضوي ترتيبي و ارتماسي فقط در نحوه شستن صورت و دست‌ها است.

¨     در وضوي ارتماسي نيز بايد ترتيب شستن از بالا به پايين مراعات شود.

¨     مي‌توان در وضو بعضي از اعضا را به صورت ارتماسي و بعضي را غير ارتماسي شست و شو داد.(كه آن را تركيبي مي‌نامند).

¨     در شرايط طبيعي نيز مي‌توان به جاي وضوي ترتيبي، وضو را به صورت ارتماسي انجام داد.

¨     در وضو به ترتيب، صورت و دست راست و دست چپ شسته مي‌شود و سپس سر، پاي راست و پاي چپ مسح مي‌شود.

¨     لازم نيست نيّت را به زبان جاري كنند؛ بلكه همين كه انسان متوجه باشد وضو مي‌گيرد كافي است.

¨     در وضو، صورت بايد از جايي كه موي سر روييده تا نوك چانه به مقداري كه بين شست و انگشت وسط قرار گيرد شسته شود و دست‌ها نيز از آرنج تا نوك انگشتان به طور كامل شسته شود.

¨     شستن صورت و دست‌ها براي مرتبه اول واجب است و در مرتبه سوم و بيش از آن حرام مي‌باشد.

¨     سه مرتبه شستن صورت و دست‌ها به قصد وضو حرام است ولي وضو را باطل نمي‌كند؛ مگر اينكه دست چپ را هم سه مرتبه بشويد كه در اين صورت وضو را هم باطل مي‌كند.

¨     وضوي زن و مرد در كيفيّت و مقدار واجب آن فرقي ندارد.

¨     اگر در وضو دست‌ها را فقط تا مچ بشويند، وضو باطل است.

¨     در هنگام شستن عضو، اگر آب به بالا حركت كند ولي به قصد وضو نباشد اشكالي ندارد.

¨     در شستن مواضعي كه پوشيده از مو است (مثل ريش صورت) و زير آن پيدا نيست، رساندن آب به پوست لازم نيست (و شستن ظاهر مو كافي است).

¨     در صورتي كه احتمال عقلايي به وجود مانع در اعضاي وضو دهد، بايد قبل از وضو، آن را وارسي و برطرف كند.

¨     رنگ مو، رنگ پوست ميوه‌ها و رنگ خودكار اگر جرم ندارند يا جرم خيلي ضعيفي دارند كه مانع نيست، براي وضو اشكال ندارد.

¨     وضو با انگشتر يا النگو در صورتي كه آب (از بالا به پايين) زير آنها برود اشكال ندارد.

¨     مداد آرايشي، ريمل، پنكك، كرم سفيد كننده و رژ لب اگر جرم داشته باشد مانع است؛ ولي مقداري كه داخل چشم است اشكال ندارد.

¨     لنز، اگر داخل چشم قرار گيرد، مانع از صحّت وضو و غسل نيست.

¨     به مژه نيز بايد آب برسد و جرمي كه روي آن است بايد براي وضو برطرف شود. (البته در شستن مژه‌ها دقت زياد لازم نيست چرا كه آب به راحتي به آن مي‌رسد)

¨     چربي پماد اگر جرم دارد و به علت بيماري پوستي، شستن آن برايش مشقّت دارد، بايد به دستور جبيره عمل نمايد.

¨     اگر انگشتان دست لاك داشته باشد وضو صحيح نيست.

¨     مسح بر موهاي روغن زده و يا ژل زده در صورتي صحيح است كه مانع از رسيدن آن به موها نباشد.

¨     «خالكوبي» و «تاتو» كه زير پوست بوده و مانع از رسيدن آب بر ظاهر پوست نمي‌شود براي وضو و غسل اشكالي ندارد.

¨     مسح سر (از درازا و پهنا) به هر اندازه باشد، كافي است (به جز سبحاني).

¨     مسح پا از سر هر انگشتي باشد، اشكال ندارد.

¨     ابتداي محدوده واجب مسح پا سر انگشتان است (قبل از ناخن پا) نه سر ناخن‌ها.

¨     اگر محل مسح مرطوب باشد، ولي رطوبت كف دست از رطوبت محل مسح بيشتر باشد و بر آن غلبه كند، مسح اشكال ندارد.

¨     در هنگام وضو، فقط مواضع مسح بايد خشك باشد، نه ديگر اعضاي وضو.

¨     در صورت مخلوط شدن آب مسح سر با آب صورت، بايد مسح پا را با آن قسمت از كف دست كه با آب صورت مخلوط نشده انجام داد.

¨     بستن شير آب مرطوب، قبل از شستن دست چپ، اشكال ندارد و بعد از آن اگر آب باقي مانده روي شير، به آبِ دست غلبه كند و مسح سر با آن آب انجام شود، وضو را باطل مي‌كند.

¨     در صورتي كه موي سر، خيلي بلند نباشد (روي صورت و شانه‌ها نريزد)، مسح بر موي سر، صحيح است.

¨     كسي كه موهاي جلوي سرش بلند است و آن را بالاي سر جمع مي‌كند يا بايد بُن موها را مسح كند يا فرق سر را باز كرده و پوست سر را مسح كند.

¨     اگر روي پا نجس باشد و نتواند براي مسح، آن را آب بكشد، بايد تيمّم كند (به جز بهجت و مكارم).

¨     راه رفتن در بين وضو، در صورتي كه جاهاي شسته شده قبلي خشك نشود، اشكالي ندارد.

¨     بهتر است از كارهايي كه حضور قلب را هنگام وضو از بين مي‌برد (مانند خوردن و آشاميدن) پرهيز شود.

¨     كمك گرفتن در بعضي مقدمات وضو (مانند ريختن آب در مشت) اشكال ندارد.

¨     كسي كه بايد نايب بگيرد، هر كدام از كارهاي وضو را كه مي‌تواند بايد به تنهايي انجام دهد.

¨     آب وضو بايد پاك، مباح و خالص باشد.

¨     وضو با آب غصبي حرام است.

¨     اگر نصب پمپِ فشار در برخي مناطق يا ساختمان‌ها ممنوع باشد، استفاده از آن حرام و وضو با آب ان اشكال دارد (به جز سبحاني).

¨     اگر فردي قبل از اذان به قصد قربت و براي اين كه با طهارت باشد وضو بگيرد مي‌تواند با همان وضو نماز بخواند.

¨     يك وضو براي كارهاي مختلفي كه وضو نياز دارد كافي است.

¨     در صورتي كه وقت نماز تنگ باشد، اگر براي فردي زمان تيمّم و وضو برابر باشد بايد وضو بگيرد.

¨     وضوي زن در مقابل ديدِ نامحرم حرام است، ولي وضو باطل نمي‌شود.

¨     كسي كه در صحرا (مثلاً) مقدار كمي آب دارد و  مي‌ترسد، اگر وضو بگيرد، تشنه بماند، نبايد وضو بگيرد.

¨     يكي از شرايط صحيح بودن وضو، ضرر نداشتن استفاده از آب است.

¨     شخصي كه سينوزيت دارد، در صورتي كه آب گرم براي او ضرري ندارد و تهيه آن ممكن است بايد با آب گرم وضو بگيرد.

¨     اعضاي وضو در هنگام شستن و مسح كردن بايد پاك باشند.

¨     به تن داشتن لباس نجس، اگر نجاست آن به اعضاي وضو سرايت نكند براي وضو گرفتن اشكالي ندارد.

¨     اگر بعد از وضو، خوني در صورت ببيند و نداند كه در بين وضو بوده يا بعداً بيرون آمده، وضويش صحيح است.

¨     اگر بعد از ادرار، استبراء نكند و وضو بگيرد، اگر پس از وضو رطوبتي مشكوك از او خارج شود، وضوي او باطل است.

¨     خارج شدن مذي، وذي و ودي، پس از وضو باطل كننده وضو نيست.

¨     خروج باد معده و روده از مخرج مدفوع وضو را باطل مي‌كند.

¨     خوابي كه به واسطه آن چشم نبيند و گوش نشنود وضو را باطل مي‌كند.

¨     چيزهايي كه عقل را از بين مي‌برد، وضو را نيز باطل مي‌كند مانند: مستي، ديوانگي و بيهوشي.

¨     هر خوني كه غير از حيض و نفاس و زخم و دمل است و از رحم زن خارج مي‌شود، خون استحاضه است.

¨     مسّ ميت از موجبات غسل است و لذا وضو را نيز باطل مي‌كند.

¨     مس جسد حيوان موجب غسل نمي‌شود و لذا وضو را هم باطل نمي‌كند.

¨     اگر بعد از شستن صورت، از دهان و بيني خون خارج شود وضو صحيح است.

¨     براي نمازهاي واجب غير از نماز ميت بايد وضو گرفت.

¨     در نماز ميت، طهارت واجب نيست.

¨     براي سجده و تشهد فراموش شده، بايد با وضو بود.

¨     بنا بر احتياط واجب در صورت بطلان وضو بايد براي سجده سهو وضو گرفته شود.

¨     براي سجده «آيه سجده‌دار» وضو و رو به قبله بودن لازم نيست.

¨     تنها شرط سجده واجب قرآن اين است كه بر چيزهايي سجده شود كه سجده بر آنها صحيح است.

¨     آيات سجده‌دار قرآن عبارتند از: آيه 15 سوره سجده، آيه 37 سوره فصلت، آيه آخر سوره نجم و آيه آخر سوره علق.

¨     طواف واجب خانه خدا بدون وضو باطل است.

¨     مس نمودن خط قرآن، بدون وضو حرام است.

¨     براي خوردن غذايي كه آيه‌اي از قرآن بر روي آن نوشته شده، قبل از محو كلمات بايد وضو گرفته شود.

¨     دست زدن و لمس ترجمه قرآن چه فارسي باشد يا انگليسي و يا هر زبان ديگري اشكال ندارد مگر ترجمه الله.

¨     تماس با خط قرآن از روي روكش «يووي» اشكالي ندارد.

¨     دست زدن به «نوشته‌هاي قرآني» روي سنگ قبر، و قرآن به خط كوفي، نوشته‌هاي قرآني برعكس و كلمات «نيكوي» قرآن مانند: مؤمن، صبر و يا كلماتِ «ناپسند»، مانند: ابليس، و حروف ناخوانا در قرآن مانند الف در قالوا، بدون وضو اشكال دارد.

¨     چاپ و نشر قرآن و احاديث معصومين (ع) در مجلات و روزنامه‌ها حرام نيست؛ بلكه استفاده ناصحيح از آنها اشكال دارد.

¨     سوزاندن آيات قرآن و اسامي مباركه ائمه معصومين (ع) جايز نيست؛ ولي دفن كردن آنها در جايي كه بي‌احترامي محسوب نشود و در آب ريختن و يا تبديل آنها به خمير به وسيله آب، براي بازيافت و امثال آن اشكال ندارد.

¨     جست و جو و بررسي روزنامه‌ها و مجلات و ... براي يافتن آيات و نام‌هاي الهي لازم نيست.

¨     به گردن انداختن عقيقي كه روي آن اسامي متبركه نوشته شده و همراه داشتن آن در دستشويي، اگر باعث هتك حرمت و بي‌احترامي نباشد يا آن فرد، قصد اهانت به اسماي متبركه را نداشته باشد و همچنين بدون وضو مسّ نشود، اشكال ندارد.

¨     كسي كه در كارهاي وضو زياد شك مي‌كند، نبايد به شك خود اعتنا كند.

¨     اگر انسان شك كند كه وضويش باطل شده يا نه، بايد بنا را بر اين بگذارد كه وضوي او باقي است.

¨     بر شخص وسواسي واجب است كه به افراد معمولي و متعارف رجوع كند و نبايد به شك خود اعتنا نمايد.

¨     اگر بعد از وضو يقين كند كه يكي از اعمال وضو را انجام نداده است، در صورتي كه موالات از بين نرفته، بايد محل فراموش شده و بعد از آن را بشويد يا مسح نمايد و اگر موالات از بين رفته بايد از نو وضو بگيرد.

¨     تا زماني كه مي‌شود وضوي معمولي گرفت، وضوي جبيره‌اي، صحيح نيست.

¨     شخصي كه دستش را گچ گرفته، مي‌تواند سر و پاها را با همان رطوبت روي جبيره مسح كند.

¨     اگر چند جبيره در اعضاي وضو باشد بايد بين آنها را شست و يا مسح كرد و در جبيره به دستور آن عمل نمود.

¨     جبيره، نبايد بيش از مقداري را كه لازم است پوشش دهد.

¨     كسي كه يك دستش مجروح است مي‌تواند دست ديگر را با بردن زير شير آب وضو دهد.

¨     مسح كردن عرفي روي جبيره كافي است و لازم نيست درون سوراخ‌ها و پرزها يا ميان نخ‌ها و فرورفتگي‌هاي ريز مسح شود.

¨     كسي كه وظيفه‌اش وضو يا غسل جبيره‌اي است، اگر بداند تا آخر وقت نماز عذر او برطرف نمي‌شود مي‌تواند نمازش را در اول وقت بخواند.

 

 

فصل دوم: احكام نماز

 

مقدمه:

1-   نماز (صلوة) در لغت به معناي دعا، تبريك، ستايش، تزكيه مي‌باشد.

2-   در اصطلاح مجموعه عبادتي كه شامل نيت، قيام، تكبيرة الاحرام، قرائت و... مي‌باشد.

3-   گناه كسي كه نماز نمي‌خواند و يا در حق آن كوتاهي مي‌كند:

پيامبر اكرم (ص) فرمود: هر كسي در حق نمازش كوتاهي كند (چه زن باشد و چه مرد)، خداوند متعال اورا به 15 بلا مبتلا مي‌نمايد: 6 تاي آن در دنيا، 3 تاي آن هنگام مرگ، 3 تا در قبر و 3 تا در روز قيامت وقتي كه از قبرش درمي‌آيد.

اما آنچه در دنيا گرفتارش مي‌شود:

1-   خداوند بركت را از عمرش مي‌برد.

2-   خداوند بركت را از رزقش مي‌برد.

3-   خداوند چهره صالحين را از او مي‌ستاند.

4-   نسبت به هر عملي كه انجام مي‌دهد، اجري نمي‌يابد.

5-   دعايش مستجاب نمي‌شود.

6-   دعاي صالحان شامل وي نمي‌شود.

اما آنچه هنگام مرگ به آن مبتلا مي‌شود:

1-   ذليل مي‌ميرد.

2-   گرسنه مي‌ميرد.

3-   تشنه مي‌ميرد.

اما آنچه در داخل قبر به آن مبتلا مي‌شود:

1-   خداوند ملك عذاب را در قبر مأمور عقاب او مي‌نمايد.

2-   قبر او را در فشار قرار مي‌دهد.

3-   تاريكي قبر او را فرامي‌گيرد.

اما آنچه در قيامت (وقت خروج از قبر) او را مبتلا مي‌نمايد:

1-   خداوند ملكي را مأمور تا او را بر روي صورت در صحراي قيامت مي‌كشاند و مردم او را مي‌بينند.

2-   حساب بسيار سختي را در پيش دارد.

3-   محروم از نظر لطف خداست و عذاب دردرناكي در انتظار اوست.

وسائل الشيعه / 3/ 15/ باب 6

 

4-   در مجموع كل قرآن كريم، 75 آيه مرتبط با نماز نازل شده است. براي نمونه اولين آيه در سوره بقره و آخرين آنها در سوره كوثر مي‌باشد:

بقره /3: ] الذين يؤمنون بالغيب و يقيمون الصلاة و ممّا رزقناهم ينفقون[

كوثر/2: ] فصل لربك و انحر[

5-   مرحوم شهيد ثاني (رض) كتابي با عنوان (الفين) با 2000 عنوان مسئله درباره نماز تأليف نموده است.

6-   امام صادق (ع) درباره فضيلت نماز اول وقت فرمود:

]لكل صلوة وقتان: اول و آخر، فاول الوقت افضله و ليس لأحد أن يتخذ آخر الوقتين وقتاً الامن علة، و انما جعل آخر للمريض و المعتلّ و لمن له عذر، واول الوقت رضوان الله، و آخر الوقت عفو الله[ بحارالأنوار / 83/ 25/ 47.

براي هر نماز دو وقت است،يكي اول وقت و يكي آخر وقت، اول وقت با فضيلت‌ترين آن است، و هيچ شخصي حق ندارد در آخر وقت نماز بخواند مگر به دليل (موجهي)، چرا كه آخر وقت براي كسي كه مريض است يا مشكل خاص داشته باشد و يا... (و بدانيد) كه اول وقت نماز را بجاي آوردن موجب رضوان الهي است و آخر وقت خواندن آن موجب بخشش الهي است.

7-   در فضيلت نماز جماعت است كه پيامبر (ص) فرمود: ] خداوند متعال وعده داده كه سه نفر را بدون حساب به بهشت رهنمون نمايد و هر كدام از آنها 000/80 نفر را شفاعت كنند، (آن سه نفر عبارتند از: ) مؤذن، امام جماعت و كسي كه وضو گرفته و در مسجد حاضر شده و نمازش را به جماعت مي‌خواند. ] ان الله وعد ان يدخل الجنة ثلاثة نفر بغير حساب و يشفع كل واحد منهم في ثمانين الفاً، المؤذن و الامام و رجل يتوضاً ثم يدخل المسجد فيصلي في الجماعة[ وسايل الشيعه/ ج 1

8-   علامه طباطبايي (رض) اشعاري زيبا سروده است: (نقل از كتاب البرنامج التعليمي / تأليف: هيئت علمي محمد الأمين):

 

9-   موانع قبول نماز عبارتست از: (بحارالانوار جلدهاي 74 تا 86)

-         عاق والدين

-         غيبت مؤمنين مي‌نمايد.

-         بي‌توجهي به نماز و سستي كردن در آن

-         مشروب نوشيدن و مستي

-         خانمي كه اطاعت شوهر نكرده باشد (ناشزه)

-         كسي كه زكات نمي‌دهد.

-         بدون وضو و طهارت باشد.

-         بي‌حجاب يا بدحجاب.

-         امام جماعتي كه مردم او را نمي‌پسندند.

-         كسي كه نجاست و پاكي بر زندگي او حاكم نيست.

-         حقوق مردم را ادا نمي‌كند (در حالي كه توان پرداخت آن را دارد).

10-           بعضي سفارشات و مستحبات در نماز:

-         حتماً اول وقت و در مسجد بخواند و به جماعت اداي نماز نمايد.

-         بهترين لباس‌ها در نماز به تن نمايد و معطر باشد.

-         از التفات به ديگران يا اطراف خودش به شدت پرهيز نمايد.

-         در مقابل او هيچ گونه تصوير يا مسئله‌اي كه حواس او را پرت كند، نباشد.

-         نمازهاي نافله 34 ركعتي را در كنار نمازهاي واجب بخواند.(چرا كه از علامتهاي مؤمن خواندن 51 ركعت نماز در شبانه‌روز است).

-         اذان و اقامه را در نماز خودش فراموش نكند.

-         نماز جمعه را فراموش نكند.

-         هيچ نمازي نخواند مگر آن كه بعد از نماز دعا براي خود و ديگران بنمايد.

-         وضو و اذكار آن را رعايت و تمام اذكار نماز را با خشوع و خضوع به كار بندد.

-         سجده آخرش را طول داده و دعاهاي مرتبط بخواند مثلاً (يا خيرالمسولين و يا خير المعطين، ارزقني و ارزق عيالي من فضلك فانك ذوالفضل العظيم) (يا من له الدنيا و الآخره ارحم من ليس له الدنيا و والآخرة)

احكام اوليه نماز :

وقت:

1-   وقت نمازهاي يوميه (2 قسمت است) و شامل وقت مخصوص و وقت فضيلت است، مثلاً نماز صبح، وقت مخصوص آن از اذان صبح تا طلوع آفتاب است و وقت فضيلت آن از اذان صبح است تا قبل از روشن شدن هوا. (به رساله مراجعه كنيد) ضمناً فجر صادق و كاذب نيز نبايد فراموش گردد. (فجر صادق همان فجر دوم است كه چند دقيقه پس از فجر اول ( فجر كاذب) است و اول وقت نماز صبح همين فجر دوّمي (صادق) مي‌باشد.

2-   وقت نماز آيات:

-         كسوف (خورشيدگرفتگي) و خسوف (ماه گرفتگي) – از وقتي كه خورشيد يا ماه شروع به گرفتن مي‌كند انسان بايستي نماز آيات را بخواند و نبايد به حدي تأخير بياندازد كه شروع به باز شدن كند، پس اگر در خواندن نماز آيات به هر دليلي تأخير كرد، اگر در هنگام باز شدن است (بدون نيت ادا و قضا) بخواند، و اگر زمان گذشته، نيت قضا نمايد.

-         زلزله – بايستي فوراً نماز آيات را بخواند، پس اگر فوراَ نخواند معصيب  كرده و تا آخر عمر بر او واجب است و هر وقت خواند به نيت (ادا) بخواند.

-         رعد و برق‌هاي خوفناك – انسان بايستي فوراً نماز آيات بخواند.

3-   وقت نماز جمعه: نماز جمعه را نبايد بيش از يكساعت از اول ظهر تأخير انداخت و اگر بيشتر شد بايستي بجاي جمعه نماز ظهر خواند (بعضي مراجع 2 ساعت و بعضي يك ساعت و ربع را نيز ذكر كرده‌اند.)

4-   وقت نماز عيد فطر و قربان: وقت نماز عيد از طلوع آفتاب روز عيد است تا ظهر همان روز، ولي بهتر است كه در آغاز روز و پس از بالا آمدن آفتاب خوانده شود.

5-   تقديم نماز اول وقت بر افطار مستحب مؤكد است مگر اين كه كسي منتظر اوست يا بسيار گرسنه باشد.

6-   حكم بيدار كردن فرزند مكلف براي نماز: در رأي مراجع تقليد: (پدران و مادران تلاش كنند تا فرزندان خويش را به نمازهاي صبح عادت دهند):

-         امام و خامنه‌اي: واجب نيست، مگر اين كه بيدار نكردن آنها موجب سهل‌انگاري و استخفاف شود كه در اين صورت بايد آنها را بيدار نمود.

-         بهجت: سيره بزرگان بر بيدار كردن است، مگر در صورتي كه براي فرد خوابيده ضرر قابل توجهي داشته باشد.

-         مكارم: در اين فرض (كه بيدار كردن موجب ناراحتي و اذيت باشد) جايز نيست، ولي تدريجاً بايستي او را توجيه كند تا خودش رضايت به بيدار شدن نمايد.

7-   بيدار كردن كسان ديگر نيز مجاز است خصوصاً اگر بيدار نكردن آنها موجب سبك شمردن نماز گردد.

 

قبله:

8-   در تمام نمازهاي واجب مي‌بايست رو به قبله نماز خواند ولي در نمازهاي مستحبي مي‌توان در حال راه رفتن، رانندگي، قطار و مانند آن نماز خواند و د راين حالات رو به قبله بودن لازم نيست.

9-   يكي از راههاي تشخيص قبله در شبهاي غيرابري و روشن، استفاده از جايگاه ستاره قطبي (يا جُدي يا ستاره شمال كره زمين) است. پس از تشخيص دُبّ اكبر (يا 7 ستاره) ابتدا آن ستاره را شناسايي و اگر آنرا در پشت شانه راست قرار دهيم، قبله معين مي‌گردد.

10-  انحراف قبله كمتر از 90 درجه:

اگر بعد از نماز متوجه شود، نماز درست است.

اگر در بين نماز متوجه شود، به سمت قبله برگردد و نماز را ادامه دهد.

11-  انحراف قبله بيش از 90 درجه:

بعد از نماز متوجه شود --- در وقتي كه متوجه شود، نماز را اعاده كند. پس از وقت متوجه شود، مستحب است اعاده نماز.

در بين نماز متوجه شود ----- در وقت ،  نماز را به هم زده دوباره بخواند. و اگر درآخرين لحظات وقت است خود را  به سمت قبله برگرداند و نمازش را ادامه دهد و مستحب است اعاده نماز.

 

پوشش :

12-  پوشش لباس مرد در نماز: بايستي مرد در حال نماز عورتين خود را بپوشاند حتي اگر كسي او را نبيند و در غير نماز اگر بدن او را نامحرم مي‌بيند بايستي از ديد نامحرم بپوشاند.

13-  پوشش لباس زنان در نماز، زن در هنگام نماز بايد تمام بدن حتي سر و موي خود را بپوشاند و گردي صورت و دستها وپا تا مچ (اگر نامحرم نمي‌بيند) لازم نيست ولي اگر نامحرم او را مي‌بيند بايستي روي پا و كف پا را از نامحرم بپوشاند.

14-  پوشيدن لباس تميز، معطر و آرايش كرده براي زنان در حال نماز اگر مانع بين پوست صورت و مهر نماز نباشد و نامحرم نبيند اشكالي ندارد، از لباس‌هاي نازك  و بدن‌نما در حال نماز پرهيز كنيد، پوشاندن حتي موي مصنوعي نيز ضروري است.

15-  اگر موي سر در حال نماز بيرون آمد، فوراً آن را بپوشانيد و نمازش صحيح است ليكن اگر مدتي طولاني موي سر پيدا باشد، به احتياط واجب نماز را تمام كند و دوباره بخواند.

16-  انداختن چادر بر روي صورت اشكالي ندارد و فقط در حال سجده نبايد مانع سجده بر مهر گردد.

17-  نداشتن پوشش كافي در نماز:

1-        اگر عمدي باشد، نماز باطل است.

2-         اگر بدون عمد باشد در ميان نماز بفهمد (فوراً بپوشاند) و نمازش صحيح است و اگر بعد از نماز بفهمد نمازش صحيح است.

3-        به واسطه جهل مسئله باشد، بنابراحتياط واجب، نمازش را دوباره بخواند.

18-  لباس مرد در نماز از ابريشم خالص و طلا بافت نباشد، انگشتر طلا و گردنبند طلا نداشته باشد، لباس او از چرم و اجزاي مردار و يا حيوان حرام گوشت نباشد.

19-  اگر مويي از حيوان حرام گوشت (مثل خرگوش، خوكچه‌هاي هندي، گربه و سگ) به لباس يا بدن نمازگزار چسبيده باشد نماز او باطل است.

20-  اگر همراه نمازگزار دستمال كاغذي نجس، موبايل نجس و يا ... باشد، به شرط  عدم سرايت نجاست به بدن يا لباس،  به بدن يا لباس، موجب باطل شدن نماز او نيست.

21-  اگر در بدن به مقدار يك درهم خون باشد، مانعي از صحت نماز نيست، لطفا به انواع خون در بدن انسان توجه كنيد:

-         خون جراحت، كمتر از يك درهم معاف است،

-         خون دمّل، كمتر از يك درهم معاف است،

-         خون‌هاي متعلق به بانوان (حيض، نفاس، استحاضه، بكارت) به هيچ وجه معاف در نماز نيست.

-         خوني كه از محل خروج مدفوع بيرون آيد و با نجاست همراه است، معاف در نماز نيست.

-         خون دماغ، اكثر فقها كمتر از يك درهم را معاف مي‌دانند.

-         خون فيستول يا پيستول كه نجاست ديگري به همراه او نيست، كمتر از يك درهم معاف است.

-        احكام خون لثه و دندان:

اگر داخل دهان باشد :

1-   نسبت به دندان و لثه طبيعي كه داخل دهان است، پس از آن كه ظاهر خون از بين رفت، به شكل طبيعي پاك است.

2-   دندان مصنوعي، بايستي تطهير گردد.

                     اگر خارج از دهان باشد : 

                       كمتر از درهم معاف و بيشتر از آن جايز نيست.

22-                       پرندگاني كه هنگام بال زدن در آسمان، بيشتر بال مي‌زنند حلال گوشت و آنها كه كمتر بال زده و صاف بر آسمان پرواز مي‌كنند حرام گوشت است، ضمناً پرندگاني كه داراي چنگال هستند (مثل باز، عقاب، كركس و شاهين) حرام گوشت هستند، و نيز خفاش، طاووس و كلاغ، حرام گوشت هستند، و اگر پرنده‌اي سنگدان يا چينه‌دان يا چنگال كوچكي پشت پا داشت حلال گوشت و اگر هيچ كدام را نداشت حرام گوشت است.

23-                       طلاي سفيد مثل طلاي زرد براي مرد حرام است ولي پلاتين مانع ندارد.

24-                       نماز با لباس‌هاي ذيل مكروه است:

-         لباس سياه (بجز چادر و عباي مشكي)

-         لباس چرك

-         لباس تنگ

-         لباس شرابخوار

-         لباس كسي كه رعايت نجاست و پاكي ندارد.

-         لباس كه تصوير حيوان يا انسان بر روي آن است.

-         لباس با دكمه‌هاي باز

-         انگشتر با نقش انسان يا حيوان بر نگين آن

-         پوشيه پوشيدن زن در هنگام نماز (كه اين نيز مكروه است).

مكان نماز گزار:

25-                       مكان نمازگزار بايستي مسطّح، بي‌حركت، مباح و پاك باشد و اگر نجس بود، نجاست قابل سرايت نداشته و محل مهر يا جاي پيشاني حتماً پاك باشد.

26-                       ديگر شرايط عبارتست از: در محل باد و طوفان نباشد، جايي كه توقف در آن حرام است نباشد، ايستادن و نشستن بر روي آن حرام نباشد (مثل روزنامه‌اي كه اسامي جلاله داشته و زيرانداز باشد)، مانعي از انجام واجبات نداشته باشد (مثلاً سقف آن كوتاه نباشد) و نيز جلوتر از قبر پيامبر و امام نباشد.

27-                       اگر با پولي كه خمس و زكات به آن تعلق گرفته و نداده، ملك يا زميني را خريداري كند، تصرف او در آنجا حرام و نمازش هم در آن مكان باطل است.

28-                       نماز خواندن در كشتي، هواپيما، قطار و ... اشكال نداشته، ليكن اگر جهت قبله تغيير كرد مي‌بايست جهت قبله را تغيير دهد و اگر غيرممكن است به هر طرف اشكال ندارد و به همان حال نماز را ادامه دهد.

29-                       در جايي كه زير سقف 2 نامحرم است كه احتمال به گناه افتادن دارند، ماندن در آنجا حرام است و بهتر است در جاي ديگر نماز بخوانند.

30-                       آيا مرد بايستي مقدم بر محل نماز زن باشد:

1-   (امام-بهجت-صافي): ايستادن زن جلوتر از مرد اشكالي ندارد، ولي اين عمل مكروه است.

2-   (خامنه‌اي): بنا بر احتياط واجب، لازم است حداقل فاصله بين زن و مرد (حدود 20 سانتي‌متر) باشد و با رعايت اين فاصله، اگر زن جلوتر از مرد بايستد، نمازش صحيح است.

3-   (سبحاني-سيستاني): بنابر احتياط لازم، زن بايد عقب‌تر از مرد بايستد و فرقي بين محرم و نامحرم نيست.

4-   (مكارم): زن بايد عقب‌تر از مرد بايستد و گر نه نماز او باطل است و فرقي بين محرم و نامحرم نيست.

31-  اگر در مسح سر و پا، دست ثابت باشد و سر يا پا حركت كند (به نحوي كه مسح كننده و مسح شونده جايشان عوض شود) مسح باطل است. پس تلاش كنيد در حال ثبات بدن مسح سر يا پا بنمائيد.

32-    در صورت نبودن فاصله بين زن و مرد، اگر بين آن ده زارع (5متر) فاصله باشد، نمازشان به شكل فرادا اشكال ندارد.

 

واجبات نماز:

واجبات نماز 11 تاست كه 5 تاي آنها واجب ركني و 6 تاي آنها واجب غيرركني مي‌باشد:

1-   واجبات نماز كه ركن هستند :  (نيت، قيام، تكبيرة الاحرام، ركوع، سجود)

2-   بعضي ديگر واجبات نماز غيرركني هستند : (قرائت، ذكر، تشهد، سلام، ترتيب و موالات)

3-   فرق ركن و غيرركن: واجب ركني اگر سهواً يا عمداً انجام داده نشود يا زياده انجام شود، نماز باطل است ولي واجب غيرركني آن است كه اگر عمداً انجام نشود يا زياد گردد نماز باطل است اما اگر سهواً كم و يا زياد انجام داده شود نماز باطل نيست.( و راه حل دارد كه بعداً توضيح داده خواهد شد).

 

نيّت:

4-   در نيت، بايستي سه امر رعايت گردد:

1.      قصد قربت الي الله تعالي و اخلاص

2.      تعيين نماز

3.      استمرار نيت تا پايان نماز

5-   بحث تبديل نيت:

اگر كسي به خطا يا عمد نيت نماز خودش را بخواهد تغيير دهد مثلاً نماز واجب را به ناز مستحب تبديل كند يا واجبي 4 ركعتي را به واجب 2 ركعتي تبديل كند بايستي:

1-   تبديل نيت از نماز واجب به نماز مستحب مجاز است؛

2-   تبديل نيت از نماز مستحب به نماز واجب جايز نيست؛

3-   تبديل نيت از نماز واجب 2 ركعتي به 4 ركعتي مجاز است؛(با اختلاف راي مراجع)

4-   تبديل نيت از نماز 4 ركعتي به 2 ركعتي مجاز است مشروط به اين كه وارد ركعت سوم نشده باشد؛

5-   تبديل نيت از نماز واجب (اداء) به نماز واجب (قضا) مجاز است.

6-   تبديل نيت از نماز (قضاء) به نماز واجب (اداء) غيرجايز است.

7-   از نماز مستحب به نماز ديگر مستحب، بلامانع است.

 

تكبيرة الاحرام:

6-   در هنگام تلفظ تكبيرة الإحرام تمام شرائط صحت نماز بايستي رعايت گردد و پس از آن كه تكبير گفتيد،  انجام مبطلات نماز حرام است.

7-   مستحب است در هنگام تكبيرة الإحرام و ديگر تكبيرهاي نماز، دست‌ها را تا مقابل گوش بالا ببرد و پائين آورد و انگشتان دستها بسته و كف دست به طرف قبله باشد.

8-   در تكبيرة الإحرام مي‌بايست سه امر رعايت گردد:

1.      تلفظ صحيح تكبيرة الإحرام

2.      دنبال هم و به عربي خواندن آن

3.      آرامش بدن هنگام گفتن تكبيرة الإحرام

قيام:

9-   قيام در 4 جا متصوّر است كه 2 جاي آن ركن و 2 جاي آن غيرركن است:

قيام ركني:

1.      قيام هنگام تكبيرة الإحرام

2.      قيام پيش از ركوع (قيام متصل به ركوع)

قيام غير ركني:

3.      قيام پس از ركوع

4.      قيام هنگام قرائت

10-                       در قيام، 4 امر بايستي رعايت گردد:

1.      به جايي يا چيزي تكيه نكردن

2.      بدن را حركت ندادن و به طرفي خم نشدن

3.      روي هر دو پا ايستادن

4.      پاها را بيش از اندازه باز نكردن

11-                       مستحبات قيام: صاف ايستادن، گذاشتن دست‌ها روي رانها، به هم چسباندن انگشتها، نگاه كردن به محل سجده، با خضوع و خشوع بودن، پس و پيش نگذاشتن پاها.

12-                       افراد ناتوان مي‌توانند از عصا استفاده كنند، يا نشسته نماز بخوانند و يا حتي خوابيده نماز بخوانند.

قرائت:

13-                       در ركعت اول و دوم نمازهاي واجب شبانه‌روزي واجب است سوره حمد و پس از آن يك سوره كامل( به جز سوره‌هاي سجده‌دار) قرائت گردد.

14-                       دو سورة [الضحي – الم نشرح] و همچنين دو سوره [الفيل-قريش] در نماز يك سوره حساب مي‌شود، بنابراين نمي‌توان به يكي از آنها به عنوان سوره واجب در نماز اكتفا نمود.

15-                       در ركعت سوم و چهارم نمازهاي واجب شبانه‌روزي، نمازگزار مي‌تواند فقط يك بار سوره حمد بخواند يا سه مرتبه تسبيحات اربعه بخواند.

16-                       در نمازهاي صبح، مغرب و عشاء بايستي مردان، قرائت حمد و سوره را بلند بخوانند و در نمازهاي ظهر و عصر بر مردان و زنان واجب است حمد و سوره را (غير از بسم‌الله الرحمن الرحيم) آهسته بخوانند.

17-                       اگر از روي فراموشي، بجاي صداي بلند آهسته بخواند يا عكس آن، مانع ندارد و هرگاه يادآورد، از آن به بعد مطابق وظيفه قرائت نمايد.

18-                       واجب است كه قرائت نماز را به شكل صحيح و عربي بخوانيد. پس اگر در كلمه [و لا الضّالّين] بجاي [ض، ز] بگويد نمازش اشكال دارد و نيز كليه مدهاي واجب بايستي رعايت گردد.

19-                       (قانون مدّ): هرگاه بعد از صداي بلند [اي، اي، اوُ] يكي از سه علامت همزه ، تشديد، ساكن :

 [ء –ّ -ْ] باشد، مي‌بايست آن صداي بلند به صورت كشيده‌تر خوانده شود.

 مانند [وَجآءَ – وَ جي‌ءَ- و لَا الضّآلّينَ].

20-                       اگر پس از قرائت سوره حمد، نيت قرائت سوره‌اي را نمود و به نيت همان سوره (بسم الله الرحمن الرحيم) گفت، بايد همان سوره را بخواند و نمي‌تواند سوره ديگري را جايگزين نمايد مگر آنكه دوباره (بسم الله الرحمن الرحيم) را به نيت سورة دوم دوباره بگويد.

21-                       دو استثناء: امكان تبديل دو سوره (قل هو الله احد – قل يا ايها الكافرون) به سوره‌هاي ديگر به اين معني كه اگر پس از پايان سوره حمد، (بسم‌الله) به نيت يكي از دو سوره فوق‌الذكر قرائت نمديد نمي‌توان تبديل نيت كرده و (بسم‌الله) سوره‌اي ديگر را تكرار نماييد ولي عكس آن جايز است يعني مي‌توان از قرائت ديگر سوره‌ها (پس از گفتن بسم‌الله به نيت همان سوره‌ها) خودداري كرده و تبديل نيت به اين دو سوره بنماييد. (باز هم مشروط به اين كه (بسم‌الله) را دوباره به نيت يكي از اين دو سوره تكرار كنيد.

 

 

 

چكيده:

¨     نماز يكي از مهم‌ترين و ضروري‌ترين تكاليف اسلامي است كه بر هر انسان بالغ و عاقلي واجب مي‌باشد.

¨     نمازهاي واجب و مستحب كه در طول هر شبانه‌روز خوانده مي‌شود، وقت‌هاي مخصوصي دارد.

¨     وقت نماز عيد از طلوع آفتاب روز عيد تا ظهر همان روز است.

¨     مستحب مؤكد است كه انسان نماز را در اول وقت بخواند.

¨     اگر انسان به داخل شدن وقت نماز اطمينان پيدا كند، مي‌تواند شروع به خواندن نماز كند.

¨     ابتداي وقت نماز صبح طلوع فجر صادق است.

¨     اگر كسي نماز خود را از روي عمد به تأخير بيندازد، تا اين كه نمازش قضا شود، گناه كرده است.

¨     خانه كعبه كه در شهر مكه قرار دارد، قبله مسلمانان است و بايد به طرف آن نماز خواند.

¨     نماز مستحبي را مي‌شود در هنگام راه رفتن بخوانند و در اين حالات رو به قبله بودن لازم نيست.

¨     بازگذاشتن هر جاي بدن به قصد حرام انداختن نامحرم، حرام است.

¨     مرد، در حال نماز بايد شرمگاه (عورتين) خود را بپوشاند، حتي اگر كسي او را نمي‌بيند.

¨     زن در هنگام نماز بايد موي سر و بدن خودرا (به جز صورت و كف دست‌ها اگر زينت نداشته باشد) بپوشاند، حتي اگر كسي او را نمي‌بيند. (همه به جز سيستاني ومكارم).

¨     پوشاندن كف پا و روي پا در نماز واجب نيست، به شرطي كه نامحرم حضور نداشته باشد. (همه به جز مكارم)

¨     زني كه صورت خود را آرايش كرده، در صورتي كه نامحرم اورا نمي‌بيند، مي‌تواند با همين حالات نماز بخواند.

¨     نماز خواندن با مانتو و روسري، اگر مقدار واجب پوشش و شرايط لباس نمازگزار در آن رعايت شود، اشكال ندارد.

¨     نماز با چادر نازك كه از پشت آن بدن و موي نمازگزار نمايان باشد، باطل است.

¨     اگر خانمي بعد از نماز بفهمد كه موهاي او در بين نماز از چادر بيرون آمده، نمازي كه خوانده صحيح است.

¨     ديدن مهر در نماز لازم نيست، لذا خانم‌هايي كه در نماز چادر خود را روي صورت مي‌كشند نمازشان اشكال ندارد.

¨     به دست كردن انگشتر طلا و به گردآويختن زنجير طلا براي مردان حرام است، حتي اگر كسي آن را نبيند و در زير لباس مخفي باشد.

¨     اگر مرد لباسي از جنس ابريشم خالص و طلا بافت بپوشد نمازش باطل است.

¨     پوشيدن لباس ابريشم خالص براي زنان اشكالي ندارد.

¨     اگر بدانيم لباس كسي نجس است و ممكن است با آن نماز بخواند، لازم نيست به او بگوييم.

¨     اگر كسي بعد از نماز متوجه شود لباس يا بدنش نجس بوده؛ نمازي كه خوانده صحيح است.

¨     خون داخل بيني كه بيرون نمي‌آيد، براي نماز اشكال ندارد.

¨     در صورتي كه روي لباس نمازگزار پر پرنده حرام گوشت باشد، همراه داشتن آن در نماز، موجب باطل شدن نماز است.

¨     در صورتي كه لباس نمازگزار از پر پرندگان حرام گوشت (مانند عقاب) تهيه شده باشد، نماز باطل است.

¨     نماز مرد با زنجير و انگشتر طلا باطل است.

¨     پوشيدن لباس طلا بافت براي زن در نماز و غيرنماز اشكال ندارد.

¨     نماز خواندن زن با چادر مشكي مكروه نيست.

¨     مكاني كه انسان در آنجا نماز مي‌خواند بايد مباح باشد.

¨     خواندن نماز در كشتي در صورتي كه در كنار ساحل و يا در لنگرگاه، ايستاده و تكاني جزئي دارد (با رعايت جهت قبله) جايزاست.

¨     نماز خواندن در حرم امامان (ع) مستحب، بلكه بهتر از مسجد است.

¨     در سجده بايد پيشاني روي چيزي قرار گيرد كه سجده بر آن صحيح است.

¨     سجده روي چيزي كه بدن روي آن آرام نمي‌گيرد و حركت دارد، باطل است.

¨     جاي پيشاني نمازگزار نبايد از جاي زانوهاي او بيشتر از 4 انگشت بسته دست «پايين‌تر» يا «بالاتر» باشد.

¨     نبايد روي چيزي كه ايستادن و نشستن بر آن حرام است، مثل روزنامه‌اي كه اسم خدا بر آن نوشته شده نماز خواند.

¨     نمازهاي مستحبي اذان و اقامه ندارد.

¨     واجبات نماز به دو قسمت ركن و غيرركن تقسيم مي‌شود.

¨     بعضي از واجبات نماز ركن هستند؛ يعني اگر انسان آن‌ها را به جا نياورد، يا در نماز اضافه كند، عمدي باشد يا اشتباهي، نماز باطل مي‌شود.

¨     انسان بايد نماز را «قربة الي الله» يعني براي انجام فرمان خداي متعال به جا آورد.

¨     «نيت» از اركان نماز است و اگر به عمد يا اشتباه و فراموشي ترك شود نماز باطل مي‌شود.

¨     در نيت نماز «قصد قربت» و «خلوص» لازم است؛ يعني بايد تنها به قصد اطاعت از فرمان خداوند عالم نماز بخواند.

¨     اولين جزء نماز «الله اكبر» است كه آن را «تكبيرة الاحرام» مي‌گويند.

¨     موقع گفتن تكبيرة الاحرام بايد بدن آرام باشد.

¨     تا انسان مي‌تواند ايستاده نماز بخواند نبايد بنشيند.

¨     اگر كسي در نماز بدون تكيه كردن نتواند بايستد، نماز با عصا اشكال ندارد.

¨     در ركعت اول و دوم نمازهاي واجب شبانه‌روزي، نمازگزار بايد ابتدا حمد و بعد از آن يك سوره كامل را بخواند. (به جز سوره سجده‌دار).

¨     در ركعت سوم و چهارم مي‌توان در يك ركعت حمد و در ركعت ديگر تسبيحات را خواند؛ ولي بهتر است در هر دو ركعت تسبيحات خوانده شود.

¨     بر مرد واجب است حمد و سوره نماز صبح و مغرب و عشا را بلند بخواند.

¨     بر مرد و زن واجب است حمد و سوره نماز ظهر و عصر را غير از «بسم الله الرحمن الرحيم» آهسته بخوانند.

¨     اگر نمازگزار در جايي كه بايد نماز را بلند بخواند به عمد آهسته بخواند يا در جايي كه بايد آهسته بخواند، به عمد بلند بخواند نمازش باطل است.

¨     نمازگزار بايد تكبيرة الاحرام، قرائت حمد و سوره و ذكر و دعا را طوري بخواند كه خودش بشنود.

¨     كسي كه نمي‌تواند حمد و سوره و يا قنوت نماز را از حفظ بخواند بياموزد يا آنچه فرا مي‌گيرد به سرعت فراموش مي‌كند مي‌تواند از روي نوشته بخواند.

¨     خواندن سوره در نمازهاي مستحبي لازم نيست.

¨     در هر ركعت از نماز بعد از قرائت يك «ركوع» واجب است.

¨     در «ركوع» بايد خم شدن به قصد ركوع باشد.

¨     در ركوع بايد به مقدار ذكر واجب، بدن آرام باشد.

¨     نمازگزار بايد در هر ركعت از نمازهاي واجب و مستحب بعداز ركوع دو سجده كند.

¨     سجده آن است كه پيشاني و كف دو دست و سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پاها را بر زمين بگذارد.

¨     از محل روييدن مو تا بالاي بيني (بالاي ابروها) و بين دو گيجگاه را پيشاني مي‌گويند.

¨     نماز خواندن با دستكش اشكال ندارد.

¨     سجده سهو تكبير ندارد، اما نيت دارد.

¨     در چهار سوره از قرآن كريم، آيه‌اي وجود دارد كه اگر كسي آن را گوش دهد يا خودش قرائت كند، بعد از تمام شدن آن آيه، بايد فوري و بدون فاصله سجده كرد.

¨     آيات سجده در قرآن كريم عبارتند از: آيه 15 سوره سجده؛ آيه 37 سوره فصلت، آيه 62 سوره نجم؛ آيه 19 سوره علق.

¨     با خواندن يا شنيدن تمام آيه است كه سجده واجب مي‌شود؛ بنابراين اگر قسمتي از آيه (مثل كلمه سجده) را بخواند يا بشنود، سجده بر او واجب نيست.

¨     ذكر را بايد طوري گفت كه تلفظ و به زبان آوردن آن محسوب شود، و نشانه اين است كه خودش بتواند آنچه را مي‌خواند و بر زبان جاري مي‌كند بشنود.

¨     ذكرهاي نماز بايد دنبال هم و به عربي صحيح باشد و اگر به عربي غلط بگويد باطل است.

¨     نمازگزار بايد در ركعت دوم تمام نمازهاي واجب و ركعت سوم نماز مغرب و ركعت چهارم نماز ظهر و عصر و عشاء بعد از سجده دوم بنشيند و پس از اين كه بدنش آرام گرفت، ذكر تشهد را بگويد.

¨     سلام در ركعت آخر تمام نمازها بعد از تشهد واجب است، ولي ركن نيست.

¨     نماز گزار بايد «موالات» و پيوستگي نماز رارعايت كند.

¨     طولاني شدن ركوع و سجود و خواندن سوره‌هاي بزرگ، موالات را به هم نمي‌زند.

¨     نمازگزار بايد براي نماز طهارت داشته باشد، يعني اگر وظيفه‌اش غسل كردن است غسل كند و اگر بايد وضو بگيرد يا تيمم كند، اين كار را انجام دهد و سپس وارد نماز شود.

¨     اگر در بين نماز يكي از شرط‌هاي آن از بين برود، براي مثال در حال نماز بفهمد مكانش غصبي است يا پوشش واجب را ندارد يا طهارت ندارد، نماز باطل است.

¨     اگر در هنگام نماز، نمازگزار كاري كند كه صورت نماز را به هم بزند، مثل به هوا پريدن و دست زدن، هر چند از روي فراموشي باشد، چون صورت نماز را به هم زده است، نمازش باطل است.

¨     اگر نمازگزار از روي عمد يا فراموشي پشت به قبله كند نمازش باطل ميشود.

¨     گريه كردن عمدي و با صدا، نماز را باطل مي‌كند.

¨     يكي از كارهايي كه نماز را باطل مي‌كند، خوردن و آشاميدن و اگر كسي در نماز به گونه‌اي بخورد يا بياشامد كه نگويند نماز مي‌خواند، نمازش باطل است

¨     خنديدن با صدا و عمدي نماز را باطل مي‌كند، اما لبخند زدن و خنده بي‌صدا نماز را باطل نمي‌كند.

¨     شكستن نماز واجب از روي اختيار (بدون مجوز شرعي) حرام است.

¨     نمازهاي شبانه‌روزي كه در پنج نوبت خوانده مي‌شود از واجبات بسيار مهم و بلكه ستون دين است، و ترك يا سبك شمردن آن حرام و موجب استحقاق عقاب مي‌باشد.

¨     نماز جمعه در زمان ما؛ يعني در دوران غيبت امام معصوم (ع) واجبِ تخييري است.

¨     زن مي‌تواند نماز و روزه ميت را – خواه آن ميت مرد باشد يا زن – انجام دهد.

¨     يكي از نمازهاي واجب، نمازي كه به واسطه نذر يا عهد، يا قسم، واجب مي‌شود.

¨     اگر كسي در شماره ركعت‌هاي نماز دو ركعتي (مثل نماز صبح و نماز مسافر) شك كند، و يقين يا گمان به هيچ طرفي (ركعت اول يا دوم بودن) پيدا نكند؛ نمازش باطل مي‌شود.

¨     شك در شماره نمازهاي سه ركعتي، نماز را باطل مي‌كند.

¨     اگر كسي در هنگام ركوع، شك كند كه حمد را خوانده يا نه، بايد به شك خود اعتنا نكند و بايد نماز را ادامه دهد.

¨     اگر بعد از نماز شك كند كه در بين نماز كاري كه نماز را باطل مي‌كند انجام داده يا نه، نمازش صحيح است.

¨     اگر بعد از گذشتن وقت نماز، شك كند كه نماز را درست خوانده يا نه، نبايد به شك خود اعتنا كند.

¨     اگر بعد از گذشتن وقت نماز، شك كند كه نماز خوانده يا نه، يا گمان كند كه نخوانده، خواندن آن نماز لازم نيست.

¨     اگر پيش از گذشتن وقت نماز، شك كند كه نماز خوانده يا نه، يا گمان كند كه نخوانده،بايد آن نماز را بخواند.

¨     كثيرالشك تا وقتي يقين نكند به حالت عادي برگشته، بايد به شك خود اعتنا نكند.

¨     اگر امام جماعت شك كند، ولي كسي كه به امام اقتدا كرده، شك نداشته باشد و با گفتن «الله اكبر» و مانند آن،امام را متوجه اشتباهش كند؛ امام جماعت نبايد به شك خود اعتنا كند.

¨     اگر مأموم شك كند، بايد همانگونه كه امام جماعت نماز را انجام مي‌دهد عمل كندو نمازش صحيح است.

¨     كسي كه به علتي نتوانسته است در وقت معين نماز، نماز بخواند، بايد بعد از وقت قضاي آن را انجام دهد.

¨     نمازهايي كه بعد از بلوغ فوت شده، واجب است قضا شود و نمازهاي قبل از بلوغ به جاي فضاي واجب محسوب نمي‌شود.

¨     اگر فرد مكلف نتوانست نمازهاي قضا شده را به جا آورد، بايد وصيت كند كه آنها را به نيت او بخوانند.

¨     اهداي ثواب اعمال واجب به ديگران به اميد رسيدن اين ثواب‌ها به آنان مانعي ندارد.

¨     مسافر بايدنمازهاي چهار ركعتي (نماز ظهر و عصر و عشا) را (با شرايطي كه در رساله علميه گفته شده است) شكسته به جا آورد؛ يعني دو ركعت بخواند.